Jedzenie w Berlinie - 11 tradycyjnych niemieckich dań

Niemiecka kuchnia to nie tylko piwo i kiełbaski. To także... inne rodzaje mięsa :). Z ziemniakami. I z kilkoma ciekawymi sosami. Znajdzie się tu też świetny street food. A że Berlin jest wielokulturowy, w stolicy Niemiec trafimy na ogromną różnorodność dań. My skupimy się jednak na tym, co uchodzi za typowo niemieckie:

☑ Döner Kebab
☑ Currywurst
☑ Schnitzel
☑ Bratwurst
☑ Eisbein
☑ Kasseler
☑ Königsberger Klopse
☑ Senfeier
☑ Maultaschen
☑ Pfannkuchen (berliński pączek)
☑ Apfelstrudel

Sprawdź nasze wycieczki w Berlinie >

Döner Kebab

„Kebab” brzmi, wygląda i smakuje orientalnie (w kontekście Bliskiego Wschodu). W kuchni tureckiej to słowo oznacza coś grillowanego albo pieczonego na rożnie. Najczęściej jest to mięso lub ryba, ale bywa też, że warzywa. Z kolei „Döner” po turecku znaczy „obracający się” lub „kręcący się”. Co ciekawe, danie znane jako döner kebab, w obecnej formie powstało w Niemczech. Najprawdopodobniej w Berlinie. W latach 60. i na początku 70. do Niemiec ruszyła fala migracji tureckich (i innych) pracowników. Nazywano ich Gastarbeiter, czyli „gościnnymi pracownikami”. Społeczność turecka szybko stała się największą i pozostaje nią do dziś. To oni przywieźli do Europy pomysł na pieczoną jagnięcinę lub inne mięso z rożna. Ale dopiero w Niemczech zaczęto podawać to „obracające się mięso” jako kanapkę. Jak? Kawałki mięsa wkładano do chlebka pita albo zawijano w lawasz czy płaski chlebek (dürüm). Potem dorzucano warzywa i doprawiano całość różnymi sosami. 

Danie odniosło ogromny sukces i szybko podbiło kraje Zachodu. W ten sposób kebab (jak mówi się w Wielkiej Brytanii) lub döner (nazwa popularna w Niemczech) stał się jednym z najpopularniejszych street foodów w Europie. Dziś na każdym rogu w Berlinie znajdziemy jego liczne wersje, także te wegańskie. To potrawa o imigranckich korzeniach (słynne mit Migrationshintergrund), która stała się prawdziwym lokalnym przysmakiem.

Będąc w Berlinie, po prostu trzeba spróbować tej zachodniej wariacji na temat kuchni osmańskiej - to obowiązkowy punkt dla każdego smakosza! Nie martw się o tłuste mięso, sosy czy kalorie… Odrobina sałatki na wierzchu sprawi, że poczujesz się, jakbyś jadł coś zdrowego. 😉

 

Currywurst

„Don’t worry, be Curry!” :). Currywurst to chyba najsłynniejszy street food w Berlinie i jedno z narodowych dań Niemiec. Co to takiego? Gorąca kiełbasa wieprzowa, pokrojona w plastry, polana ketchupem i obficie posypana curry. Najczęściej podaje się ją z frytkami lub Brötchen (niemieckimi bułkami). Proste, a jakie smaczne! Danie jest bardzo tanie i dostępne wszędzie. Uwaga: bywa ekstremalnie ostre. 

Historia tego dania zaczęła się w powojennym Berlinie, w brytyjskim sektorze miasta. To właśnie tam mieszkanka stolicy, Herta Heuwer, wpadła na pomysł, by połączyć indyjskie curry z angielskim sosem Worcestershire. Do mieszanki dodała ketchup, który stawał się popularny w Niemczech Zachodnich dzięki stacjonującym tam amerykańskim żołnierzom. Kiełbaska w sosie „curry-ketchup” początkowo była sprzedawana na ulicznych stoiskach w dzielnicy Charlottenburg. Szybko zyskała taką sławę, że przepis powędrował do innych regionów Niemiec. Dziś currywurst jest tak ważny dla niemieckiej kultury, że w Berlinie ma nawet swoje muzeum (niedaleko słynnego Checkpoint Charlie). 

 

Schnitzel

Dla wielu nie ma bardziej niemieckiego dania niż Schnitzel. Słowo to pochodzi od staroniemieckiego „snitz”, czyli „kroić”. W Niemczech to zazwyczaj smażony cienki plaster cielęciny. Czasami używa się innego mięsa, na przykład wieprzowiny, piersi z kurczaka, a nawet mięsa sojowego. Najbardziej typowy wariant pochodzi jednak z Austrii. To słynny Wiener Schnitzel (sznycel wiedeński). Jest to kotlet cielęcy (zawsze cielęcina), panierowany w mące, jajku i bułce tartej, a następnie smażony. 

 

Kassler

Kassler, czyli Kasseler, to lekko wędzony i solony schab wieprzowy. Bywa też nazywany „gammon steak”. Zazwyczaj podawany jest z kiszoną kapustą lub ziemniakami. 

Nie do końca wiadomo, skąd danie wzięło swoją nazwę. Jedna z teorii mówi, że pochodzi od francuskiego słowa casserole (naczynie z płaskim dnem i wysokimi brzegami). W XVIII wieku około 20% mieszkańców Berlina mówiło po francusku (więcej o hugenotach przeczytasz w tekście Historia Berlina). Inna popularna teoria wskazuje na miasto Kassel w środkowych Niemczech. Najprawdopodobniej jednak danie to pojawiło się w XIX wieku w Berlinie. Wymyślił je lokalny rzeźnik o nazwisku Cassel. 

 

Eisbein

Eisbein dosłownie znaczy po niemiecku „lodowa noga”. Według ciekawej teorii nazwa nawiązuje do stawu biodrowego, z którego kiedyś robiono łyżwy. Samo danie to golonka - zwykle peklowana i wędzona albo gotowana. Ta wieprzowa golonka ma różne nazwy w różnych częściach niemieckojęzycznego świata. Eisbein to najbardziej tradycyjna niemiecka nazwa, używana zwłaszcza na północnym wschodzie. Z kolei Hachse, Haxe i Haxl spotkamy w południowych Niemczech. W Austrii potrawa ta znana jest jako Stelze. W zależności od regionu różnią się też przepisy i dodatki. W Berlinie golonkę najczęściej podaje się z puree z grochu. 

 

Bratwurst

Artykuł o niemieckiej kuchni byłby niekompletny, gdybyśmy wspomnieli tylko o jednym daniu z kiełbasą. Bratwurst (od braten („smażyć”) i Wurst („kiełbasa”)) to niewielka wieprzowa kiełbasa, zwykle smażona lub grillowana. Choć kojarzy się głównie z południowymi Niemcami (na przykład z Bawarią), bratwursty to podstawa grilla w całym kraju. Trudno o coś bardziej niemieckiego. 

 

Königsberger Klopse

Königsberger Klopse to po prostu klopsiki z kaparami w białym sosie. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych dań regionalnych w Niemczech. Co ciekawe, w komunistycznej NRD unikano nazwy Königsberger Klopse z powodów politycznych*. Zamiast tego oficjalnie używano określenia „gotowane klopsiki” („Kochklopse”). Jak wiele innych niemieckich potraw, te klopsiki podaje się z ziemniakami, choć czasem zastępuje się je ryżem. 

* Königsberg (czyli "królewska góra") to dawne pruskie miasto w Europie Wschodniej. Po II wojnie światowej odłączono je od Niemiec i włączono do ZSRR. Dziś znamy je jako Kaliningrad (od nazwiska radzieckiego działacza komunistycznego Michaiła Kalinina). Obecnie należy do Federacji Rosyjskiej. 

 

Senfeier

 

Eier mit Senfsauce, czyli "jajka w sosie musztardowym", to typowe niemieckie danie podawane z ziemniakami (Kartoffel). Jajka serwuje się gotowane na twardo lub w koszulce. "Sos musztardowy" to tutaj absolutna podstawa - zazwyczaj polewa się nim całą potrawę. Danie to pochodzi prawdopodobnie z północnych Niemiec. Może wydawać się bardzo proste i takie właśnie jest! 🙂 Dobra kuchnia nie musi być wykwintna. Bez zbędnych udziwnień. Po prostu smacznie. 

 

Maultaschen

Słowo Maultaschen oznacza dosłownie "kieszonki do ust" lub "sakiewki". To rodzaj ciasta makaronowego nadziewanego mięsem mielonym (najczęściej wieprzowiną lub wołowiną) z dodatkiem warzyw, na przykład szpinaku. (Tak, Niemcy też lubią makaron! :)) Danie pochodzi z południowo-zachodnich Niemiec, a dokładnie z regionu zwanego Szwabią. Przypomina włoskie ravioli, polskie pierogi, ukraińskie warenyki czy rosyjskie pielmieni. Maultaschen są jednak od nich znacznie większe. 

 

Pączek berliński

W języku angielskim słowo „Berliner” oznacza osobę urodzoną lub mieszkającą w stolicy Niemiec, a także pączka z dżemem lub innym słodkim nadzieniem i waniliowym lukrem. W przeciwieństwie do amerykańskich donatów ten wypiek nie ma dziurki. Zazwyczaj posypuje się go cukrem lub polewa lukrem. W środku kryje się dżem, czekolada lub krem. To jeden z najbardziej klasycznych niemieckich deserów o wielowiekowej historii (najstarsze przepisy pochodzą z XVI wieku). 

Ciekawostka: słynne „Ich bin ein Berliner!” to jeden z najbardziej pamiętnych cytatów we współczesnej historii Niemiec. W 1963 roku amerykański prezydent Kennedy wygłosił inspirujące przemówienie w Berlinie Zachodnim (przed ratuszem w Schönebergu) dla pół miliona słuchaczy. Po tym wystąpieniu w Ameryce krążyło wiele żartów o zwrocie ein Berliner. Sugerowano, że przez przedimek „ein” Niemcy zrozumieli te słowa jako „Jestem pączkiem”, a nie „Jestem berlińczykiem”. To jednak mit. Z punktu widzenia niemieckiej gramatyki zdanie to jest w pełni poprawne i brzmi naturalnie. Co więcej, rodowici berlińczycy i tak nie nazywają pączka słowem Berliner. Mówią na niego „Pfannkuchen” (czyli „naleśnik”). 

 

Apfelstrudel

Apfelstrudel, czyli „strudel jabłkowy”, to kolejny bardzo popularny przysmak kuchni niemieckiej, choć pochodzi z Austrii. Niemieckie słowo „Strudel” oznacza po prostu „wir”. To cienkie ciasto, w które zawija się owocowe nadzienie, a następnie piecze. Do środka często dodaje się rodzynki, cynamon lub cukier. Całość podaje się zazwyczaj z dodatkami: lodami, wanilią, kremem waniliowym lub bitą śmietaną. Ten deser powstał w Wiedniu, stolicy imperium Habsburgów, skąd szybko trafił do innych części monarchii i krajów sąsiednich. Dziś jest bardzo popularny nie tylko w krajach niemieckojęzycznych, ale też w całej Europie Środkowej i Wschodniej. Apfelstrudel to idealny słodki akcent na koniec posiłku.